ETF چیست؟
اگر شرکتی که متشکل از چند متخصص در حوزه اقتصاد و سرمایهگذاری بخواهد چند دارایی را مدیریت و آنها را در قالب یک صندوق یا سبد سرمایهگذاری به بازار بورس یا در بازار سرمایه ارائه دهد، این صندوق را ETF مینامند.
یکی از دلایلی که سهام این صندوقها را خریداری میکنند، برای افرادی هست که احتمالا قدرت خرید حتی یک سهم از یک دارایی را هم ندارند و صندوق ETF به آنها این اجازه را میدهد که حتی با اندک سرمایه بتوانند از یک سهم را در قالبی که شرکت به نام ETF ارائه میدهد، سرمایهگذاری کنند.
در این مقاله به مفهوم ETF و آنچه که باید برای سرمایهگذاری در این حوزه بدانید را بررسی میکنیم.
مفهوم ETF چیست؟
وقتی شرکتی که یک یا چند دارایی خاص را در قالب یک صندوق سرمایهگذاری در بورس برای خرید و فروش آن راهاندازی میکند، ETF یا Exchange-traded fund که به مفهوم صندوق قابل معامله است، گفته میشود. پشتوانه ETFها دقیقا همان اندازه از میزان دارایی هست که در صندوق قابلمعامله است، به طور مثال اگر یک سهم از طلا در یک صندوق ETF خریداری کنید، آن شرکت به همان اندازه طلا را بهعنوان پشتوانه باید داشته باشد.
ETFها را میتوان دقیقا مانند سهام بورسی معامله کرد و ETFها بهمانند سهام از تنوع دارایی برخوردار هستند تا معاملهگران قدرت انتخاب و تحلیل روی هرکدام از آنها را داشته باشند. این داراییها از هر حوزه میتواند باشد، حتی در این سالهای اخیر ETF ارزهای دیجیتال را شاهد بودیم.
ETFها چه تفاوتی با سایر صندوقهای دیگر بورسی دارند؟
شاید بتوان گفت مهترین تفاوت در کمهزینهتر بودن ETF به نسب سایر صندوقها هست. در ETFها هزینه مالیاتی کمتر، نقدشوندگی بالاتر و همینطور معامله صندوق ETF در ساعات باز بودن بازار بورس میتوان اشاره کرد.
همانطور که قبلتر اشاره کردیم این صندوقها اجازه معامله با سرمایههای کوچک را فراهم میکنند که در سایر صندوقها این مزیت احتمالا بهندرت وجود دارد.
سایر صندوقها به محاسبه NAV یا شاخص ارزش داراییها را در انتهای روز یا یک دوره مشخص شده محاسبه و برای معامله در اختیار کاربر میگذارند. اما در صندوق ETF این موضوع وجود ندارد و در هر لحظه از باز بودن بازار بورس میتوانید تغییرات ارزش داراییهای خود را مشاهده و معامله کنید.
تفاوت ETF در ایران و جهان
این صندوقها در دهه ۸۰ میلادی در بازار بورس آمریکا رونمایی شد و در ایران از سال ۱۳۹۲ شمسی اولین صندوق شکل گرفت. در بازارهای جهانی انواع مختلف ETF مانند ETF ارز دیجیتال و کالا و سایر ETFها را هم مشاهده میکنیم، اما در ایران فعلا چهار دسته بیشتر قابل معامله نیستند که در بخش بعدی با جزییات بیشتری به بررسی آنها میپردازیم.
اما به انواع ETFهای معروف در سطح جهانی میتوان به S%P 500 و یا MSCI World اشاره کرد و در بازار بورس ایران، بهطور مثال کارگزاری مفید صندوق درآمد ثابت آوند و صندوق اهرمی توان را ارائه میدهد و یا کارگزاری فارابی، صندوق سهامی اکسیر یکم و جام طلا را در اختیار کاربر برای معامله قرار میدهد.
انواع صندوق ETF
بهصورت کلی ETFها در ایران به چهار دسته تقسیم میشوند، اما برای بازارهای مختلف جهانی این دسته شاید تغییراتی هم داشته باشد که میتوان به صندوق ETF ارزهای دیجیتال که بیت کوین پیشتاز آنها هست که میتوان به ETF اسپات و ETF آتی یا فیوچرز اشاره کرد.
چهار دسته کلی ETFها را در ایران بخواهیم بررسی کنیم میتوانیم در جدول زیر به انواع آنها و ویژگیهای هرکدام از این صندوقها بپردازیم:
| انواع صندوق ETF | ویژگی |
| صندوق ETF با درآمد ثابت | از اسم این صندوق ETF مشخص است که درآمدی ثابت را به سرمایهگذاران ارائه میدهد، اما همین صندوق هم شامل دو دسته با درآمد دوره که حاصل از مقدار سود یک صندوق و درآمد ثابت بهدور از تغییرات قیمتی در سبد صندوق ETF است. این صندوقها بیشتر شامل سهام و اوراق درآمد ثابت بانکها تعیین شده تا سرمایهگذاران بدون ریسک در آنها سرمایهگذاری کنند. این صندوق شامل کسانی که ریسکگریز هستند و علاقه به درآمد ثابت از سرمایهگذاری هرچند با سود اندک دارند. |
| صندوق ETF سهامی | این صندوق متشکل از چند سهم در بورس است که مجموع سود و ضرر این سهام را شامل میشود. این صندوق به نسب صندوق درآمد ثابت، نوسان بیشتر و به طبع سودو ضرر بیشتری است که برای افراد با ریسکپذیری بالاتری توصیه میشود. |
| صندوق ETF مختلط | اگر به دنبال تنوع در سرمایهگذاری خود هستید، میتوانید این صندوق را انتخاب کنید، چون هم از درآمد ثابت و هم از صندوق ETF سهامی پشتیبانی میکند. |
| صندوق ETF طلا | از قدیم طلا بهعنوان یک سرمایهگذاری امن شناخته میشود که هر شرکت سرمایهگذاری در هر قالبی، طلا را در سبد خود جای داده و صندوق ETF طلا هم دقیقا بهمنظور سرمایهگذاری در طلا ایجاد شده است. این صندوق موازی با قیمت طلا نوسان دارد و میتوان مزیت آن را در نقدشوندگی در لحظه و همینطور پرداخت کارمزد بسیار کمتر به نسبت خرید و فورش طلای فیزیکی دانست. |
مزایا و معایب ETF
در کنار تمام مزایای اشاره شده در بخش قبلی، چند مزیت دیگر را هم میتوانیم به این صندوقها اضافه کنیم، اما این مزایا را نمیتوان در گرو بینقص بودن ETF دانست و به برخی از معایب این صندوقها هم میپردازیم.
مزایا
- قابل معامله در ساعات باز بودن بازار بورس.
- خرید با سرمایه اندک
- خرید چند دارایی بدون خرید مستقیم آنها (مانند خرید بیت کوین در قالب ETF با هزینه بسیار کمتر از خرید مستقیم بیت کوین یا عدم پرداخت کارمزد زیاد در خرید طلای فیزیکی).
- هزینه کمتر مالیاتی در خرید و فروش ETF مانند کارمزدهایی برای خرید و فروش چند سهم در بوس و در مقابل فقط یکبار پرداخت برای خرید چندین دارایی.
- نقدشوندگی بالا در ساعات مجاز برای معامله و انجام معامله در کمترین زمان برای تسویه.
- ایجاد تنوع در چند سهم در سبد دارایی با خرید یک سهم از صندوق ETF.
- بهدور بودن از ریزشهای شدید در خرید یک سهم و صندوق ETFها چون از چند سهم تشکیل شده از این ریزشها، زیان کمتری میبینند.
معایب
- نوسانات قیمتی در ETFهای تک سهمی مانند سهام ارزهای دیجیتال یا ETF شرکتهای با حجم معامله کمتر در بورس.
- تنوع دارایی در یک سهم میتواند امکان مدیریت سبد را برای سرمایهگذار سختتر کند.
- عدم مقبولیت در جوامع کلان چون برخی از سرمایهگذاران کلان اعتقادی به این صندوقها ندارند.
- سوددهی در گذشته تضمین سوددهی در آینده نیست، پس نیاز به تحقیقات بیشتری برای این صندوقها هست.
- افزایش هزینه مدیریت دارایی بالاتر توسط شرکتها.
- تنوع کمتر از سهام ETFها برای انتخاب کاربر چون هر شرکتی بهصورت محدودی ETF برای معامله ارائه میدهد.
نکته قابل توجه در انواع صندوق ETF
بهجز صندوق در|آمد ثابت که همه سهام در اوراق درآمد ثابت با سپرده بانکی و اوراق ثابت بورسی و فرابورسی مانند اوراق مشارکت تشکیل میدهد، سه صندوق ETF دیگر هم تقریبا ۲۰ تا ۳۰ درصد از کل دارایی را اوراق درآمد ثابت تشکیل میدهد، زیرا این شرکتها برای ثبات در سوددهی، مجبور به ایجاد یک درآمد تضمینی ثابت دارند.
آیا ETFها ارزش سرمایهگذاری دارند؟
در پاسخ میتوان گفت قطعا ارزش دارند، اما قبل معامله حتما در مورد ETF موردنظر خود تحقیقات انجام دهید و بازدهی گذشته آنها را بررسی کنید. نکته مهمتر مدیریت سرمایه و ریسک است که باید برای سرمایهگذاری در هر حوزه روی کل سرمایه خود اعمال کنید و اصلا نباید کل دراایی را در یک سهم ببرید.
چگونه در ETFها سرمایهگذاری کنیم؟
برای خرید صندوقهای ETF، در ابتدا باید در یک کارگزاری بورسی ثبت نام کنید و بعد با تحقیق در مورد اینکه کدام کارگزاری چه صندوقی را ارائه میدهد، اقدام به خرید آن صندوق ETF کنید.
«سود در سرمایهگذاری نتیجه صبر است، نه عجله.» — احسان زیدآبادی
